मातृत्वाची खरी अनुभूती ...!!!

मातृत्वाची  खरी अनुभूती ...!!!
　　
ही कथा आहे नजीकच्या  वर्तमानातकाळातली  .....एक  हायटेक नगर असते. सिमेंटची ऊंच ऊंच जंगले, गुळगुळीत रस्ते, त्यावर भरधाव धावणार्‍या गाड्या, रसत्‍यांवर तुरळक दिसणारे आणि आपापल्या घरात ऑफिसांतुन बंदिस्त राहणारे लोक. अशाच एका उच्च शिक्षित आणि सधन कुटुंबातील मुलगा आयआयटीमध्ये प्रवेश करतो. अभ्यासात खूप हुशार, नेहमी पहिला नंबर ठरलेला असायचा. त्याच कॉलेज मधील हुशार, सुंदर, उच्च शिक्षित कुटुंबातील मुलीशी प्रेम जमते. दोन्ही घरांतुन कसलाही विरोध नसतो. पण कॉलेज पूर्ण करून, दोघेही व्यवस्थित स्थिर झाल्याशिवाय लग्न न करण्याचा निर्णय घेतात. दोघेही चांगल्या मार्कांनी पास होतात. दोघानाही चांगला जॉब, सुपर पॅकेज, घसघशीत पगार. जीवनाची एक लढाई जिंकली दोघांनी.मनाजोगते सेटल झाल्यावर  नंतर लग्न करतात.. समाजात एक सुखी जोडपे आपल्या संसाराची सुरवात करते. दुसर्‍या लढाईची सुरवात झालेली असते. त्यामुळे दोघेही बीझी. सतत बारा बारा तास काम करण्याशिवाय गत्यंतर नाही. दोन वर्षांच्या नियोजनानंतर छोट्या पावलाची चाहूल लागते. दिवस ही मग भराभर उलटू लागतात. एका मोठ्या फाईव्ह स्टार हॉस्पिटलमध्ये बाळाचा जन्म होतो. सगळेच काही जणु प्री प्लॅन्ड. बाप बनकेके लाईसन्स साठी मग बाळाच्या भविष्यासाठी मोठे सेविंग्स, भरपूर विमा योजना, गुंतवणूक. समझदारीची आणखी एक चुणुक. मग या सगळ्या गरजा भागविण्यासाठी तो अधिकच बिझी होतो. तिला पण स्वतःच्या करीयरची ओढ असतेच. आणि नवर्‍याला हातभारही लावायचा असतो ना नवीन जबाबदार्‍यां पार पाडायला. मग बाळाचे काय करणार ????

जिथे इच्छा तिथे मार्ग असतोच ना.......
 दोघेही एका नामवंत Developmental psychologist कडे जातात. त्यांचे सगळे बोलणे ऎकुन ती त्यांना सांगते नो प्रोब्लेम. माझ्याकडे नेहमी अशीच जोडपी येत असतात. त्यांची गरज बघूनच मी ही कन्सल्टन्सी चालु केली आहे. आमच्याकडुन तुम्हाला बाळाला सांभाळणाऱ्या ट्रेन्ड आणि स्मार्ट मेड देऊ. त्या तुमच्या बाळाचे सर्वकाही करतील. त्याचे टाईमटेबल आम्ही बनवलेले असते त्याप्रमाणे त्याचा आहार काय असावा, कधी झोपणार, कधी उठणार, कधी जेवण करणार, सगळे काही अ‍ॅज पर शेड्युल असेल. त्याला वेळेच्या वेळी ओषधे, लसीकरण, त्याचा मानसिक आलेख वेळोवेळी घेतला जाईल. त्याची वाढ परफेक्ट आणि छान व्हावी या साठी अगदी रिसर्च डाटा आमच्याकडे आहे. तेव्हा अजिबात काळजी करू नका. आता ते तुमचे बाळ नाही तर ती आमची केस आहे. तुम्ही फक्त फी भरा आणि निर्धास्त व्हा. मग काय एक काळजी मिटली. आणखीन एक मोठी जबाबदारी पार पडल्याचा आनंद दोघांच्या चेहर्‍यावर झळकतो. आणि आणखीन एक हप्ता भरण्याची धावपळ ....पुन्हा दोघेही आपापल्या करीयरच्या विश्वात बिझी. एकमेकांना भेटण्यासाठीही वेळ नाही तिथे बाळासाठी कुठुन वेळ मिळणार. बाळ एक केस बनूनच मोठे होत असते. घरात कोणत्याच गोष्टीला कमी नसते. बाळाच्या मेडला सांगितले असते कि बाळाला काहीही पाहिजे तर द्या, पण त्याला रडवू नका. एके दिवशी मेडचा फोन येतो कि बाळ पिझ्झासाठी हट्ट करत आहे. ती सांगते कि फोन करून मागवून घे. फोन करून पिझ्झा मागवला जातो. अजुन दातही न आलेले बाळ फक्त टिव्हीवर बघुन पिझ्झा मागत आहे. ते कसे खाणार याचा पण विचार शिवत नाही मनाला. 

असेच काही दिवस जातात. एक दिवस परत मेडचा फोन येतो कि बाळ चंद्र मागत आहे. काय करू ? ती अचंबित होते. त्याला फोन करते. तो पण संभ्रमित होतो. लगेच स्व:तला सावरुन तो Developmental Psychologist ला फोन करतो. ती आधी गडबडते. पण काही ही न दाखवता दोन मिनिटे विचार करते. आणि आनंदाने चित्कारते..... ग्रेट...ग्रेट...ग्रेट... congrats ... अभिनंदनIt’s the time to celeribrate. Let’s have party. Your child will became Astrologer इतक्या लहान वयात त्याला चंद्र हवा आहे. Wow. Amazing. Great. एक नवीन शोध. बघा आमच्या कंपनीचा परफॉर्मन्स. येस्स. आता हा आमचा ब्रॅंड अ‍ॅबॅसिडर असेल. ( सोफीस्टीकेटेड संभाषण ). बाळ बिचारे चंद्र चंद्र करून रडून रडून थकून झोपी गेलेले असते. इकडे आपापल्या ऑफिसात दोघेही खुप आनंदीत होतात. सगळ्या सहकार्‍यांबरोबर पार्ट्या करतात. ( एकत्र पार्ट्य करण्यासाठी सुद्धा वेळ नाही )......असेच काही दिवस जातात. एक दिवस अचानक तिच्या संध्याकाळच्या मिटींग्ज कॅन्सल होतात. तिला लवकर सुट्टी मिळते. मग ती रात्री लवकर घरी येते. बाळ झोपलेले असते. ती मेडला विचारते की बाळ केव्हा झोपले ? मेड म्हणते कि आम्ही त्याची झोपायची वेळ ठरवली आहे. त्याप्रमाणे तो अर्ध्या तासापूर्वी झोपला. ती कुतूहलाने विचारते की कसे झोपवलेस ? उत्तर येते टीव्हीवर सीडी पाहत पाहतच तो झोपतो आमच्या कंपनीने तयार केलेली. तिला अभिमान वाटतो आपण आपल्या बाळाला योग्य संगोपन देत असल्याचा. मग ती सोफ्यावर आरामशीर बसते. टीव्ही ऑन करते थोडा वेळ चॅनल्स बदलून कंटाळा येतो. मग आपले बाळ कोणती सीडी पाहत असेल ह्या कुतूहलापोटी ती डीव्हीडी ऑन करते. बघता बघता खुष होते. पुढे पहात राहते.... आणि अचानक पाहता पाहता स्तब्ध होते. तिला काय करावे सुचत नाही. डोळ्यातून अश्रू वाहु लागतात. कितीतरी वेळ ती तशीच बसून रहाते. बाळाला उराशी कवटाळते.पटापटा मुके घेते त्याचे. बाळही थोडेसे चाळवते झोपेत. सुखावते. ती खूप खूप रडते......रात्री बर्‍याच उशीरा तो घरी येतो. नेहमीप्रमाणे थकुन भागुन. पहातो तर ती जागीच. रडून रडून तिचे डोळे सुजलेले असतात. तो मनात चरकतो. काय झाले म्हणून तिला विचारतो. ती त्याला घडलेले सगळे काही सांगते आणि एक निर्णयही सांगते. तो हबकतो. तिची समजुत काढायचा प्रयत्न करतो. पण ती ऎकत नाही. मग तोच तिच्या निर्णयावर विचार करतो. त्यालाही पटते आणि तो तिला पूर्ण पाठिंबा देतो.दुसर्‍या दिवशी ती नेहमीप्रमाणे कंपनीमध्ये जाते. आणि नोकरीचा राजीनामा देते. सगळ्या स्टाफला धक्का बसतो. तिचा बॉस तिला बोलवतो. समजावतो. इतक्या चांगल्या पोस्टवर तु आहेस. चांगला पगार आहे. सगळे काही आहे. मग राजीनामा का देत आहेस? तो कारण विचारतो. ती उत्तरते मी दीड वर्षापूर्वी आई बनले. पण आईपण अनुभवू शकले नाही. आता मला माझ्या बाळाची संपूर्ण आई व्हायचे आहे. I want to feel the complete motherhood. बॉसही निरुत्तर होतो. तिला शुभेच्छा देतो.... ती खुप समाधानाने आणि एक निर्धार करुन संध्याकाळी लवकर घरी येते.....

 बाळाची झोपेची वेळ झालेली असते. मेड नेहमीप्रमाणे सीडी लावत असते. ती तिला थांबवते. बाळाला कडेवर घेऊन टेरीस वर  जाते. आकाशातला "चंद्र दाखवत", पाठीवर ममतेने हळुवार थोपटत अंगाई गीत गाते ...... निंबोनीच्या .झाडामागे चंद्र झोपला ग बाई..... आज माझ्या पाडसाला झोप का ग येत नाही.........वाहत्या डोळ्यांनी आणि भरल्या आवाजात..............

बिका .....

प्रतिमा नाटकाची माझ्या मनावरची !! --

नाटक

आणि त्यातल्या गमती जमती हया विषयावर बोलयचे होते. मुलांसोबत खुप गप्पा मारल्या .....

आणि परत निघाले . मग माझे विचारचक्र चालु झाले .

माझ्या स्मृतिपटलावर "नाटक " हया शब्दाची एंट्री आठवते ती मी चौथीत असताना ....

सगळ्यांनी मिळून एक नाटक बसवल ....पंडित जवाहरलाल नेहरु यांच्या दोन तीन गोष्टी एकत्र करुन छान छोटेसे नाटक बसवले होते .त्यात मी पहिल्यांदा काम केल

ते पंडितजींच्या आईचे !!!!

त्यात एक वाक्य होत " राष्ट्रपिता महात्मा गांधी की जय " खुपदा सराव करून सुद्धा माझ्या मित्राने ऎन वेळेस "राष्ट्रपती महात्मा गांधी की जय " ची घोषणा केली ....

त्याबरोबर हास्याचा एकच कल्लोळ उठला कुणालाच समजत नव्हते की नेमके काय झाले ते ? मग आमची तोंड पाहण्यासारखी झाली होती ! ही झाली नाटकाची पहिली आठवण !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

पण नंतर मागे वळुन पहिलेच नाही .

दरवर्षी शाळेच्या स्नेहसमेंलनात ....शाळेत .... खुप आठवणी , खुप मजेदार किस्से ...........

एकदा कोळी स्त्रीची भुमिका करत होते .. बाईनी साड़ी गुडघ्याच्या वरती काठावर काठ अशी अगदी टाईट नेसवुन दिलेली .

तेव्हा रंगीत तालीम वगैरे आम्हाला खेड्यातल्या मुलानांच काय पण शिक्षकांना सुद्धा माहित नव्हते .....तर कोळी साड़ी घालुन स्टेजवर जात होते डोक्यावर टोपली व त्यात पुठ्ठयाचे मासे ... " मासे घ्या मासे " असे म्हणत जाताना काय झाले कळलेच नाही व आमचा स्टेजवरती साष्टांग नमस्कार !!!!! घट्ट साड़ीमुळे व्यवस्थित चालता आले नाही ...

लहानपणापासुनच मला नाटकात काम करण्यापेक्षा लेखन , नाटक बसवणे हया गोष्टींकडे जास्त ओढ़

.....

कॉलेज मध्ये तर धमाल !!!!! वर्ग बंक करून तर कधी रात्र रात्र जागुन

aasignment पूर्ण करुन नाटकाची तालीम करणे ....तासनतास चर्चा .... आणि अखेर नाटक एकदाचे चांगले बसले की ......काही तरी अड़चण ऎनवेळी यायची ....कधी backstageमध्ये गड़बड़ तर नको तिथे नाही ते संगीत ......कधी प्रकाशयोजना मध्ये सकाळ ऐवजी संध्याकाळ .......... पण येथे एकमेकांना ऎनवेळी कसे सांभाळुन घ्यायचे हे शिकलो ................

नाटक............. त्याच्या तालमी .....सादरीकरण ....क्रिया

,,,,,प्रतिक्रिया .... अशा छोट्या मोठ्या गोष्टीनी माझे व्यक्तिमत्व विकसित होत गेले .

कुठल्याही परीस्थितीत कसे वागयाचे,,, कोणत्याही अडचणींना कसे सामोरे जायचे.... आलेली

कठीण वेळ कशी निभावुन न्यायची हे सगळे नाटकाने प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षरित्या शिकवले .............

नेव्हीच्या NWWA संस्थेत काम

करताना गाजवलेले प्रत्येक वेगवेगळ्या विषयावरील नाटक असो किंवा एड्स सारख्या ज्वलंत विषय असो, अनेक किस्से ,, अनेक आठवणी ....

जीवनाच्या रंगमंचावर , नियति

सारख्या महान दिग्दर्शकाने एका अत्यंत कठीण आणि आवश्यक अशा भुमिकेची जबाबदारी अंगावर टाकली ............. एक आई ....ती पण स्वमग्न मुलाची !!!!!!!!!!!!!!!!!!! आणि ती भुमिका मीच समर्थपणे पेलु शकते ही त्याची इच्छा व विश्वास ..................

आणि ती भुमिका नुसतीच पार

न पाडता प्रत्येक क्षणी जगते ते पण आनंदांने............

जीवनाच्या पुढच्या अंकात

प्रवेश केला तो एका विशेष शिक्षिकेच्या भुमिकेत ( special educator )

लहानपणापासुनची आवड किंवा अंगातला सुप्त

गुण स्वस्थ बसु देत नव्हता . मग विशेष मुलांकडून छोटी छोटी नाटूकली बसवुन घेण्यास सुरवात केली . दर महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी काहीतरी ( अगदी ५ मिनीटे ) पण मुलानी सादरीकरण करण्यास सुरवात केली .

विशेष मुलांसाठी काम करताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवत होती ती म्हणजे आपण त्यांच्यासाठी कितीतरी ठिकाणी कमी पडतोय .... उणीव त्यांच्यात नाही तर आपल्यातच आहे ....

सुरवातीस सवांद कमी आणि निवेदन जास्त अशी स्क्रिप्ट निवडली किंबहुना तयार केली .

व्हीलचेरवरच्या मुलांना जास्तीत जास्त सामिल करुन त्यांचा आत्मविश्वास वाढवण्याचा संकल्प चांगलाच उपयोगी ठरला ..

हे करताना खुप मज्जा यायची ..... तालीम

करताना मुले छान करायची . वेगवेगळ्या पध्दती वापरून संवाद पाठ करुन घेतले जायचे .... स्नेह्संमेलनासाठी तर चार चार महिने आधीपासुन प्रॅक्टिस करायची . पण मुख्य प्रयोगाच्या दिवशी स्टेजवर जाताच समोर बसलेल्या आईला बघताच आपण नाटकात आहोत हे विसरून मोठ्या आवाजात आईला हाक मारणारा मुलगा असो किंवा मदत करण्यास तयार असतानासुद्धा स्वःताच्या हाताने व्हीलचेअर घेउन प्रवेश करण्याची जिद्द असो ............... समोरचा मित्र किंवा मैत्रीण सवांद जर विसरली तर त्याचे वाक्य किंवा संवाद ,भाबडेपणाने मोठ्याने सांगणारी व अस म्हण म्हणुन सांगणारी मुलगी असो ...........व त्यावर प्रेक्षकांतुन कौतुकमिश्रित हास्याचा फवारा ............ खुप खुप आठवणी

पण हया

सर्वातून जीवनाचा खरा अर्थ कळतो ..............

विशेष शिक्षिकेची भुमिका

जगत असतानाच ..............नाट्यशाला तर्फे विशेष मुलाना नाट्य व कला यांच प्रशिक्षण कसे द्यायचे ह्यासाठी श्रीमती कंचन सोनटक्के आयोजित एक वर्क शॉपला उपस्थित राहण्याचा सुवर्णयोग आला .............

हया आठ दिवसात

तर संपूर्ण जीवन नव्याने जगण्याची अनुभुति आली !!!!!!!!!! लहानपण देगा देवा , मुंगी साखरेचा मेवा !!! ह्याची पदोपदी प्रचिती आली ....

इथल्या अनेक प्रसंगांपैकी एक गमतीदार

प्रसंग आवर्जून सांगावासा वाटतो तो म्हणजे .....................

"लहान मुल व खेळ " हा विषय आमच्या ग्रुपला दिला व

पाच मिनिटे विचार करून पाच मिनिटाचे सादरीकरण करायाचे होते ............

त्यात

आम्ही सगळे लहान मुले झालो होतो . कहानी में ट्विस्ट म्हणुन सरांनी आमच्या न कळत एका मुलाला कुत्रा बनवुन , कुत्र्याचा आवाज काढत पाठवले ... तो येतो व आमच्या एका छोट्या अंध मित्राला ( हे एक अंध विशेष शिक्षक होते ) पकडतो .....हे सगळे आम्हाला इतके अनपेक्षित होते .. त्या परिस्थीतीत मला तो खरा कुत्रा आहे व तो आमच्या माझ्या मित्राला चावतो आहे असेच वाटले .......... आणि मी खरोखरच त्याला मारायला लागले .............सगळे पोट धरधरून हसत होते ...........

असे अनेक

मजेदार प्रसंग अनुभवले..........

त्यानंतर आजही तो कुत्रा

झालेला सहकारी व मी जेव्हा जेव्हा अमोरासमोर येतो तेव्हा मनमुराद हसतो .............

आता सुध्दा माझ्या छोट्या

विशेष मुलांसोबत एका नाटक करते आहे .............बघू आणखी काय काय गम्मत जम्मत होते ते ..................

बिका ................

स्वमग्न मी ...मला ओळखा....

मला नेहमी विचारला जाणारा प्रश्न  "Autism " म्हणजे काय ? सर्वसाधारण आपल्याकडे ह्याचा अवेरनेस नाही .

माझ्या तमाम fb च्या सर्व मित्र व मैत्रिणींना "autism " बद्दल माहिती व्हावी फक्त ह्याच हेतूने हा लेख सादर आहे .

Autism(स्व्मग्न) म्हणजे मोजक्या शब्दात सागायचं म्हणजे "स्वता:च्याच  विश्वात , विचारात रमने, म्हणजे स्वमग्रतेची  स्थिती.

autism मुलं नेहमी समाजापसुन , अवतीभोवतीच्या वातावरणापासून  नेहमी अलिप्त रहातात. नातेवाईक , मित्र - मैत्रिणी आजुबाजुचे लोक यांच्याशी काहीही देणं घेणं 

 नसतं. ते नेहमी स्वतःच्याच  विश्वात असतात. autism मुलांमधे प्रामुख्याने जाणवुन येणारी समस्या म्हणजे भाषा संप्रेषणाची ! देवाणघेवानाची........ .

सोप्या शब्दात समजावयाचं तर समजा आपल्याला एखाद्या अनोळखी प्रदेशात 

,अनोळखी लोकात नेवून सोडल तर ....

आपण गोंधळुन जाऊ , आपल्याला ती भाषा समजणार नाही व आपली त्यांना. त्यावेळेस आपली जी condition होईल. exact तीच आणि तशीच स्थिती autistic  मुलांची असते. म्हणुनच ही मुलं परिसराशी संपर्क नसल्यागत वागतात. बाहय जगाशी यांचा काहीही संबध नसतो. 

आपल बोलणं त्यांना  ऐकू जातं व खुपदा ते त्याप्रमाणे वागतात सुद्धा पण त्यांचे डोळे आपल्याकडे बघत नाहीत. नजरेला नजर देत नाहीत. नजर आरपार जाते. 

ह्यांच्या कडून शाब्दिक प्रतिसाद फार फार क्वचित मिळतो.

खुपदा हया मुलाना मतिमंदत्वाचा शिक्का मारला जातो. पण हि मुलं मतिमंद नसतात.

हया मुलाना तात्पुरत्या स्वरुपाचे संबंध वा व्यवहार  जमत नाहीत. त्यामुळेच तर ती स्वतःमध्ये मशगुल असतात.

सामान्यपणे काही लक्षणे ह्याप्रकारे असतात..

१. स्वत: मध्ये  गुंग असतात.

२. एकच वर्तन सतत करत असतात.(म्हणजे हात हलवने , उड्या मारने, गोल फिरने, etc )

३. सतत रडणे वा हसणे ( किंवा क्षणात हसने व क्षणात रडणे ) 

४. repetative  language  म्हणजे एखादा शब्द ,वाक्य सतत बोलत राहणे तसेच आपण म्हंटलेले शब्द, वाक्य परत परत  उच्चारणे .(आपल्या मागे मागे म्हणणे )

५. स्पेशल स्किल्स नसणे .

६. एकच  एक गोष्ट सतत करत राहणे.

७.वास्तवात असलेल्या गोष्टिंची कल्पना करू शकत नाहीत पण कल्पना शक्ति जबरदस्त (अफाट ) असते .

८. अति aspernger  सिंड्रोम मुल  काही कलांमध्ये निपुण असतात . उदा. गाणी , चित्रकला ,puzzle , आकडेवारी , मोठ मोठी calculation तसेच  वर्षानुवर्षाची कालनिर्णय तारीख /वार /महिना  ) रेल्वेचं अख्ख वेळापत्रक पाठ करण्याची ताकद (अलबर्ट आइनस्टाइन )हा सुद्धा autistic असं म्हणतात.

९. हया मुलाना सेंसरी डिफेसिंव्हनेस असतो. म्हणजे वास ,चव,आवाज , स्पर्श आणि दृश्य , यांच्यापैकी कशाच्या तरी बाबतीत आवड़ी निवडी टोकाच्या असतात.

पण autism   मुलांच्या बाबतीत ती निवड टोकाची असू शकते. त्याचा त्रास त्याना असहय होतो, व ही मुलं आउट ऑफ़ कण्ट्रोल होतात.

अशा वेळी सगळ्यात जास्त परीक्षा असते ते हया मुलांच्या पालकांची .

नोर्मल मुलाना सुशिक्षित आणि सुसंस्कृत करण्यामधे आपण आपलं सारं सत्व पणाला लावतो. इथे तर हे काम त्यापेक्षाही महा कठिण असतं.

हया मुलांची प्रतिक्रिया चर्चोघात उमटल्यानंतर ते पालक हताश होतात , ते काहीही करू शकत नाहीत.

तर माझ्या तमाम मित्र आणि मैत्रिणिनो माझी तुम्हा सर्वाना ही विनंती आहे की आपल्या आयुष्याच्या वाटेवरती जर तुम्हाला ही god गिफ्टेड  मुल व त्यांचे पालक भेटले तर त्यांच्या कड़े वेगळ्या नजरेतून  किंवा अलिपत्पने    न पाहता  त्यांची स्थिती व भावना समजुन घ्या. त्याना किंवा पालकाना वर्तनासाठी जबाबदार धरु नये.

ही सह्रदय प्रार्थना !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

They always want empathy not a sympathy..........

अंबिका टाकळकर.